در ادامه، ساده‌ترین و سریع‌ترین روش برای بررسی این‌که آیا دوربین DSLR شما دچار مشکل فوکوس خودکار است یا نه توضیح داده شده، به‌همراه پیشنهادی برای این‌که در صورت وجود مشکل چه کاری باید انجام دهید. این تست می‌تواند برای تشخیص مشکلات Front Focus یا Back Focus مربوط به یک لنز خاص یا بدنه دوربین استفاده شود.

در این مقاله، از Nikon D800E به‌عنوان دوربین مرجع استفاده می‌کنم، اما هر DSLR مدرنی که قابلیت Live View داشته باشد می‌تواند برای انجام همین تست به کار رود (حتی DSLRهای رده‌ورودی مانند Nikon D3500 هم دارای حالت Live View هستند).
 

چرا باید دوربین خود را از نظر مشکلات فوکوس تست کنید؟
چون اگر دوربین یا لنزهای شما دچار نقص فنی یا مشکل کالیبراسیون باشند، هرگز نمی‌توانید به تصاویر کاملاً شارپ و دقیق دست پیدا کنید.
 

1) وسایل مورد نیاز

برای انجام این تست، به موارد زیر نیاز دارید:
 

• هر دوربین DSLR که قابلیت Live View داشته باشد.

• حداقل یک لنز؛ اما ترجیحاً ۲ تا ۳ لنز، اگر می‌خواهید مشخص کنید مشکل از بدنه دوربین است یا از لنزها.

• یک سه‌پایه محکم و پایدار.

• یک سطح صاف و عمودی در محیطی با نور بسیار زیاد. برای مثال، درِ گاراژ یا دیواری داخل خانه که کنار یک پنجره بزرگ قرار دارد، گزینه مناسبی است.

• چاپ یکی از این دو چارت فوکوس: Siemens Star Focus Chart یا Focus Test Chart روی کاغذ معمولی سایز Letter. می‌توانید آن را با پرینتر لیزری یا جوهرافشان چاپ کنید (فرقی نمی‌کند). حتماً روی کاغذ معمولی چاپ شود، نه کاغذ براق مثل کاغذ عکاسی.

• چسب نواری (Scotch Tape) یا هر نوع چسب دیگری برای نصب چارت فوکوس روی دیوار.
   

2) چیدمان و آماده‌سازی
 

فرآیند آماده‌سازی بسیار ساده است و در ادامه به‌صورت مرحله‌به‌مرحله توضیح داده شده است:

 

• محلی را روی دیوار انتخاب کنید که قرار است چارت فوکوس را روی آن نصب کنید. دیوار باید کاملاً عمودی و صاف باشد. چارت فوکوس باید دقیقاً روبه‌روی دوربین قرار بگیرد، بنابراین آن را خیلی بالا یا خیلی پایین نصب نکنید.
   

• پس از نصب چارت فوکوس، دوربین را روی سه‌پایه قرار دهید و مطمئن شوید که دوربین کاملاً موازی با چارت فوکوس است. دوربین نباید به چپ، راست، بالا یا پایین کج شده باشد؛ باید کاملاً موازی با دیوار قرار گیرد.
   

• برای اطمینان از تراز بودن، از کنار نگاه کنید و بررسی کنید که لنز دقیقاً به مرکز چارت فوکوس نشانه رفته باشد. نحوه قرارگیری تجهیزات من به شکل زیر بود:
   

توجه داشته باشید که تصویر بالا را از بالای دوربین ثبت کرده‌ام تا نشان دهم چارت فوکوس نسبت به دوربین در چه موقعیتی قرار دارد. چارت فوکوس دقیقاً روبه‌روی دوربین نصب شده است.

• فاصله بین دوربین و دیوار به فاصله کانونی لنزی که تست می‌کنید بستگی دارد. اگر از یک لنز 50mm f/1.4 استفاده می‌کنید، فاصله دوربین تا چارت تست باید حدود ۵ تا ۷ فوت (حدود ۱.۵ تا ۲ متر) باشد.
   

• اگر از لنز واید استفاده می‌کنید، فاصله را کمتر کنید و اگر از لنز تله‌فوتو استفاده می‌کنید، فاصله را بیشتر در نظر بگیرید.
   

• هدف این است که به اندازه کافی به سوژه نزدیک باشید تا عمق میدان کمی ایجاد شود. چارت فوکوس باید حدود یک‌سوم تا یک‌چهارم کل کادر تصویر را اشغال کند، همان‌طور که در تصویر زیر نشان داده شده است:
   

  حالا همه‌چیز آماده است؛ وقت عکاسی است
   

  ---

  3) تنظیمات دوربین (Camera Setup)
   

  هنگام تست دقت فوکوس خودکار یک دوربین یا لنز، ثبات نوردهی اهمیت بسیار زیادی دارد. به همین دلیل، توصیه می‌کنم دوربین را روی حالت Manual قرار دهید و برای تمام عکس‌ها از نوردهی یکسان استفاده کنید. در ادامه، خلاصه‌ای از تنظیمات پیشنهادی دوربین آورده شده است:
  
   

  

  
   

• دوربین را روی حالت کاملاً دستی (Full Manual Mode) قرار دهید.

• دیافراگم لنز را روی بازترین مقدار تنظیم کنید. برای مثال، اگر از لنز Nikon 50mm f/1.8G استفاده می‌کنید، دیافراگم را روی f/1.8 قرار دهید.

• مقدار ISO را روی مقدار پایه، مثل ISO 100 تنظیم کنید.

• با استفاده از نورسنج داخلی دوربین، سرعت شاتر مناسب را تعیین کنید. چند عکس آزمایشی بگیرید و مطمئن شوید که چارت فوکوس به‌وضوح دیده می‌شود.
   

  • در حالت ایده‌آل، سرعت شاتر باید نسبتاً بالا باشد؛ مثلاً حدود 1/500 ثانیه.

  • اگر به سرعت‌های خیلی پایین مثل 1/10 ثانیه می‌رسید، یعنی نور محیط کافی نیست. در این صورت، یا چیدمان را به فضای باز با نور زیاد منتقل کنید یا نور بیشتری برای روشن کردن چارت فوکوس اضافه کنید.

  • اگر نور محیط کافی نباشد، نتیجه تست شما مخدوش خواهد شد. بسیار مهم است که این تست در محیطی با نور کافی انجام شود، چون سنسور فوکوس تشخیص فاز (Phase Detect) به نور زیادی نیاز دارد.
     

• اگر دوربین شما قابلیت AF Fine Tune / AF Micro Adjustment دارد، حتماً آن را خاموش (OFF) کنید.
   

  • برای مثال در Nikon D800 مسیر زیر را دنبال کنید:
    Setup Menu → AF fine tune → AF fine-tune (On/Off) → OFF
     

• نقطه فوکوس را روی نقطه فوکوس مرکزی قرار دهید. نقطه مرکزی همیشه از نوع Cross-Type است و دقیق‌ترین نقطه فوکوس در دوربین محسوب می‌شود.

• تمام اصلاحات لنز داخل دوربین را خاموش کنید (مانند وینیتینگ، اعوجاج، خطای رنگی و غیره). نمی‌خواهید هیچ پردازشی روی نتیجه تست تأثیر بگذارد.

• دوربین را روی حالت AF-S / Single Servo تنظیم کنید.

• اگرچه این تست هم با فایل JPEG و هم با RAW کار می‌کند، اما دوربین‌ها روی فایل‌های JPEG شارپنس و رنگ اضافه می‌کنند. بنابراین توصیه می‌شود عکس‌ها را در فرمت RAW ثبت کنید.

• حالت Live View دوربین را روی گزینه Tripod (در صورت وجود چنین گزینه‌ای) قرار دهید.

• اگر دوربین شما قابلیت Mirror Lock-Up دارد و از ریموت شاتر استفاده می‌کنید، می‌توانید از آن‌ها برای جلوگیری از لرزش دوربین استفاده کنید (به‌خصوص زمانی که سرعت شاتر پایین است).
   

4) ثبت تصاویر (Capture)
 

حالا که همه‌چیز آماده است، زمان ثبت داده‌ها رسیده. حتماً مراحل زیر را با دقت انجام دهید؛ در غیر این صورت ممکن است نتیجه تست شما اعتبار نداشته باشد:
 

• ابتدا چارت فوکوس را در حالت Live View عکاسی کنید. این تصویر، عکس مرجع (Reference) شما خواهد بود.

  • Live View را فعال کنید، سپس روی مرکز چارت فوکوس زوم کنید.

  • دکمه شاتر را تا نیمه فشار دهید یا دکمه AF-ON پشت دوربین را بزنید تا دوربین لنز را فوکوس کند.

  • حالا عکس را بگیرید.

  • تصویر را در بزرگنمایی 100٪ بررسی کنید و مطمئن شوید مرکز تصویر (جایی که نقطه فوکوس قرار دارد) کاملاً شارپ است.

  • اگر تصویر شارپ است، یعنی مراحل را درست انجام داده‌اید.

  • اگر تصویر تار است، یعنی دوربین در حالت Live View فوکوس صحیحی نگرفته؛ این کار را تکرار کنید تا به یک تصویر کاملاً شارپ برسید.

  • فقط یک تصویر شارپ را نگه دارید و بقیه را حذف کنید.
     

• تصویر دوم را بدون استفاده از Live View ثبت می‌کنیم.
   

  • Live View را خاموش کنید و از طریق منظره‌یاب نگاه کنید.

  • حلقه فوکوس لنز را بچرخانید تا چارت فوکوس کاملاً خارج از فوکوس شود؛ هدف این است که دوربین را مجبور کنیم دوباره فوکوس را به دست بیاورد.

  • حالا دکمه شاتر را تا نیمه فشار دهید یا دکمه AF-ON را بزنید و صبر کنید تا علامت سبز تأیید فوکوس در منظره‌یاب ظاهر شود یا صدای بوق دوربین را بشنوید (در صورت فعال بودن بوق).

  • عکس را ثبت کنید.

  • دوباره فوکوس را کاملاً به‌هم بزنید و این فرآیند را تکرار کنید.

  • در حالت ایده‌آل، باید حداقل ۳ عکس به این روش ثبت کنید تا احتمال خطای تصادفی فوکوس خودکار حذف شود.
     

قبل از تحلیل تصاویر، اجازه دهید دقیقاً توضیح بدهم که در این مرحله چه کاری انجام داده‌اید. ابتدا یک تصویر در حالت Live View ثبت کردید و سپس یک تصویر به روش معمول عکاسی گرفتید. دلیل این کار چیست؟
 

تمام دوربین‌های DSLR برای فوکوس خودکار معمولی از یک سنسور فوکوس تشخیص فاز (Phase Detect) که داخل بدنه دوربین قرار دارد استفاده می‌کنند. مزیت این سیستم، سرعت بسیار بالای آن است؛ اما نقطه ضعف آن این است که سنسور فوکوس و لنز باید کاملاً تراز و کالیبره باشند تا سیستم درست عمل کند. دقیقاً همین موضوع چیزی است که ما در این تست بررسی می‌کنیم.
 

وقتی از Live View استفاده می‌کنید، آینه داخل دوربین بالا می‌رود و سنسور Phase Detect دیگر قابل استفاده نیست. در این حالت، دوربین از روش دیگری به نام Contrast Detect برای فوکوس استفاده می‌کند.

در این روش، لنز مدام جلو و عقب فوکوس می‌کند تا زمانی که تصویر کاملاً شارپ شود. به همین دلیل این روش نسبت به Phase Detect بسیار کندتر است.

اما مزیت بزرگ آن این است که چون تأیید فوکوس مستقیماً از روی سنسور تصویر انجام می‌شود، همیشه دقیق است. به همین خاطر، ما اولین عکس ثبت‌شده در Live View را به‌عنوان تصویر مرجع استفاده می‌کنیم.
 

5) تحلیل داده‌ها (Analyze the Data)
 

حالا که یک تصویر مرجع کاملاً شارپ و چند تصویر دیگر در اختیار داریم، وقت تحلیل داده‌هاست. تصاویر را با هر نرم‌افزار پردازشی که استفاده می‌کنید به کامپیوتر منتقل کنید. اولین تصویر (تصویر مرجع) را باز کنید و مطمئن شوید که مرکز تصویر کاملاً شارپ است. در ادامه، نمونه‌ای از کراپ تصویر مرجع من را می‌بینید که با لنز Nikon 24mm f/1.8G ثبت شده است:

 

تصویر خوب و شارپ به نظر می‌رسد. لطفاً توجه داشته باشید که این تصویر یک فایل RAW است و هیچ‌گونه شارپ‌سازی روی آن اعمال نشده است.
 

حالا به ۳ یا ۴ تصویر دیگری که بعد از این عکس ثبت کرده‌اید نگاه کنید. آیا آن‌ها کم‌وبیش شبیه همین تصویر هستند؟ یا همگی خارج از فوکوس به نظر می‌رسند؟ در ادامه، تصویر دوم را می‌بینید که من ثبت کرده‌ام و به‌وضوح نشان‌دهنده وجود مشکل فوکوس است:
 

همان‌طور که مشاهده می‌کنید، تصویر نه‌تنها خارج از فوکوس است، بلکه برخی مشکلات ابیراهی (Aberration) هم در آن دیده می‌شود (که هنگام خارج بودن تصویر از فوکوس، اتفاقی نسبتاً طبیعی است). هر سه تصویر تقریباً بسیار شبیه به هم بودند که این موضوع به‌وضوح نشان می‌دهد یک مشکل فوکوس، یا در لنز وجود دارد یا در بدنه دوربین.
 

بسیار مهم است که تصاویر را در بزرگنمایی ۱۰۰٪ مشاهده کنید و مدام بین تصویر مرجع و تصاویر دیگر جابه‌جا شوید تا مقایسه دقیقی انجام دهید. اگر تصاویر خارج از فوکوس به نظر می‌رسند، کل فرآیند را دوباره تکرار کنید تا مطمئن شوید که واقعاً با یک مشکل فوکوس مواجه هستید.

نتیجه تست شما باید یا به‌طور مداوم خوب باشد یا به‌طور مداوم بد. اگر نتایج به‌طور پیوسته خوب هستند و تصاویر از یک شات به شات دیگر شارپ به نظر می‌رسند، پس شما مشکل فوکوس ندارید. در این مرحله می‌توانید تست را متوقف کنید و با خیال راحت نفس بکشید؛ همه‌چیز مرتب است.

اما اگر نتایج به‌طور مداوم بد هستند، قدم بعدی این است که مشخص کنید آیا مشکل از لنز است یا از بدنه دوربین.
 

6) مشکل از دوربین است یا لنز؟
 

همان‌طور که قبلاً اشاره کردم، برای ارزیابی دقت فوکوس خودکار دوربین، بهتر است چند لنز مختلف را تست کنید.

اگر فقط یک لنز برای تست داشته باشید، تشخیص این‌که مشکل از لنز است یا از بدنه دوربین، عملاً غیرممکن خواهد بود. در برخی موارد، حتی ممکن است هر دو دچار مشکل باشند.
 

اگر ۳ یا ۴ لنز متفاوت دارید، تست بالا را روی تمام آن‌ها انجام دهید و نتایج را بررسی کنید. اگر همه لنزها نتایج بسیار مشابهی نشان دهند، به‌احتمال زیاد مشکل فوکوس خودکار مربوط به بدنه دوربین است.
البته باز هم تعیین دقیق منبع مشکل کار ساده‌ای نیست، چون همه‌چیز به این بستگی دارد که لنزهای شما قبل از انجام تست تا چه حد کالیبره بوده‌اند. (به مقاله من درباره کالیبراسیون لنز مراجعه کنید.)
 

من در ۶ سال گذشته با تعداد زیادی از دوربین‌های DSLR نیکون عکاسی کرده‌ام و هیچ‌کدام از آن‌ها با بیشتر لنزهایم مشکل فوکوس نداشتند. دو نمونه از Nikon D800 را تست کردم و هر دو کاملاً سالم بودند و هیچ نشانه‌ای از مشکل فوکوس نداشتند.

اما Nikon D800E که اخیراً دریافت کردم، به‌وضوح دارای ناهم‌ترازی سنسور فوکوس تشخیص فاز است، چون هیچ‌کدام از لنزهای من نمی‌توانند با آن به‌درستی فوکوس کنند.

تنظیم مقدار -20 در AF Fine Tune برای بعضی لنزها قابل قبول است، اما برای برخی دیگر اصلاً کافی نیست؛ بنابراین این دوربین دچار Back Focus شدید است. به این ترتیب، توانستم مشکل را به بدنه دوربین نسبت بدهم.
 

جالب این‌جاست که اخیراً یک لنز دیگر Nikon 14-24mm f/2.8G هم به مجموعه‌ام اضافه کردم که مشکل Front Focus بسیار شدید دارد.

وقتی این لنز را روی Nikon D700 استفاده می‌کنم، فوکوس کاملاً به‌هم‌ریخته است و باید مقدار +20 را تنظیم کنم تا تصویر به فوکوس قابل قبول برسد.

اما نکته جالب این‌جاست: وقتی همین لنز را روی Nikon D800E نصب می‌کنم، فوکوس کاملاً درست عمل می‌کند، چون خطای فوکوس هر دو تقریباً همدیگر را خنثی می‌کنند!

بنابراین، هنگام تشخیص منبع مشکل فوکوس باید بسیار دقیق و محتاط باشید.
 

7) اگر مشکل فوکوس وجود داشت، چه کاری باید انجام داد؟
 

پس اگر متوجه شدید که دوربین شما مشکل فوکوس دارد، چه کاری باید انجام دهید؟ بیشتر افراد در این شرایط، دوربین یا لنز خود را به فروشگاهی که از آن خرید کرده‌اند برمی‌گردانند. با این‌که سیاست بازگشت کالا برای همین مواقع طراحی شده، اما من در واقع توصیه می‌کنم این کار را انجام ندهید.
 

چرا؟

اول این‌که فروشنده معمولاً دوربین را به‌عنوان یک کالای «معیوب» برای سازنده ارسال می‌کند. در اغلب موارد حتی یادداشتی هم وجود ندارد که توضیح دهد چرا مشتری کالا را مرجوع کرده است. سازنده، دوربین را در آزمایشگاه بررسی می‌کند و اگر نتواند مشکلی پیدا کند (که در مورد مشکلات هم‌ترازی فوکوس معمولاً همین‌طور است)، آن را دوباره به بازار به‌عنوان یک کالای Refurbished برمی‌گرداند. یک کالای مرجوع‌شده دیگر هرگز نمی‌تواند به‌عنوان کالای نو فروخته شود.

بنابراین با برگرداندن کالا به فروشنده، در واقع منبع اصلی مشکل را به سازنده اطلاع نمی‌دهید.
 

علاوه بر این، هیچ تضمینی وجود ندارد که جایگزینی که دریافت می‌کنید بهتر از قبلی باشد.

من افرادی را می‌شناسم که ۵ یا ۶ بار کالای خود را تعویض کرده‌اند و هرگز به یک نمونه «خوب» نرسیده‌اند! احتمالاً شما هم دوست ندارید هفته‌ها منتظر بمانید، در حالی که ممکن است سازنده بتواند طی چند روز مشکل را برطرف کند.

همچنین، بازگرداندن کالا هزینه‌های فروشنده را بالا می‌برد، چون آن‌ها زمان و هزینه زیادی برای رسیدگی به کالاهای معیوب صرف می‌کنند، در حالی که تقصیری در نقص‌های تولید یا کنترل کیفیت سازنده ندارند.

بهترین کار این است که یا دوربین را مستقیماً برای تعمیر یا تنظیم دقیق فوکوس به شرکت سازنده ارسال کنید یا (اگر کاربر حرفه‌ای هستید) خودتان اقدام به کالیبره کردن دوربین یا لنز کنید (به مقاله من درباره نحوه کالیبراسیون لنزها مراجعه کنید).

تمام شرکت‌های سازنده، مراکز خدماتی دارند که به‌طور تخصصی با چنین مشکلاتی سروکار دارند. علاوه بر این، این بهترین راه برای وادار کردن سازنده به بهبود فرآیند کنترل کیفیت (QA) است. هرچه شکایت‌های بیشتری به مراکز خدماتی برسد، سازنده مجبور می‌شود استانداردهای QA خود را سخت‌گیرانه‌تر کند تا هزینه‌های رو‌به‌افزایشش کاهش یابد.
 

روش پیشنهادی من برای رسیدگی به این مشکل:
 

• تمام تصاویر نمونه‌ای را که با دوربین گرفته‌اید نگه دارید.

• با مرکز پشتیبانی خدمات سازنده تماس بگیرید و به‌طور کامل توضیح دهید که دوربین شما مشکل فوکوس خودکار دارد. تصاویر نمونه را در اختیار کارشناسان پشتیبانی قرار دهید و اگر در مورد روش تست شما سؤال داشتند، لینک این مقاله را به آن‌ها بدهید.

• امیدوارم این مطلب برایتان مفید بوده باشد. اگر سؤالی دارید، حتماً بپرسید!

• حتماً هم بدنه دوربین و هم حداقل یک لنز را برای کالیبراسیون فوکوس ارسال کنید. اگر فقط یک بدنه و یک لنز دارید، هر دو را بفرستید. اگر چند لنز دارید، یک یا دو لنزی را ارسال کنید که قبل از خرید دوربین کمترین مشکل را با آن‌ها داشته‌اید.

• حتماً تأکید کنید که این لنزها روی دوربین‌های دیگر شما مشکلی ندارند، تا مرکز خدمات به‌اشتباه لنزها را به‌جای بدنه کالیبره نکند.

• اگر محصول شما تحت گارانتی است، اصرار کنید که هزینه ارسال و بیمه را خودشان پرداخت کنند. اگر کارشناس پشتیبانی از ارائه برچسب ارسال رایگان خودداری کرد، موضوع را به مدیر پشتیبانی ارجاع دهید. چرا باید هزینه ارسال یک کالای معیوب را خودتان پرداخت کنید؟
  
  
  تهیه و تنظیم : اطمینان | نمایندگی تعمیر دوربین در ایران